حميد رضا مستفيد / كريم دولتى
15
تقسيمات قرآنى و سور مكى و مدنى ( فارسى )
كلمات قرآن پرداخته و كلمات قرآن را يك به يك و بر اساس ترتيب آنها در مصحف ذكر كرده است ، ابتدا و انتهاى بعضى تقسيمات مثل جزء مشخص شده است . در آنجا به كلمهء ورد بر مىخوريم . با توجه به تقسيم نثر المرجان معلوم مىشود كه ورد ، يك - دوازدهم جزء است و احتمالا درگذشته در شبه قارهء هند رايج بوده است ؛ چه اين كه مؤلف نثر المرجان نيز از آن منطقه است . طبق اين تقسيمبندى ، قرآن 360 ورد مىشود . 4 - ركوع ركوع در لغت به معناى « خم شدن » « 1 » است و در اصطلاح تقسيمات قرآنى ، به نوع ويژهاى از تقسيمات اطلاق مىشود كه با علامت « ع » مشخص شده است . تفاوت اين تقسيم با ساير تقسيمات قرآنى اين است كه در اين تقسيم سعى شده كه مفهوم آيات ، ملاك تقسيم قرار گيرد و نه شمار حروف يا كلمات . اين تقسيم ، در مصاحف سرزمينهاى مشرقى اسلامى مثل مصر ، عراق ، ايران ، هند و پاكستان ديده مىشود و در مصاحف كشورهاى مغرب زمين يعنى شمال افريقا به كار نرفته است . در بين مصاحف متداول نزد مشارقه نيز هيچ يك همانند مصاحف شبه قارهء هند به موضوع ركوع اهميت ندادهاند . البته تاريخ پيدايش اين تقسيم به درستى روشن نيست . سخاوى ( متوفاى 643 ق . ) كه در كتاب جمال القراء و كمال الاقراء به طور مفصل و مستوفى از انواع تقسيمات قرآنى سخن گفته ، به ركوع اشارهاى نكرده است و همين نكته ، اين گمان را تقويت مىكند كه در قرن هفتم در مصر و شام ( دو منطقهاى كه سخاوى سالها در آنها زيسته ) اين تقسيم رايج نبوده است . وجه تسميهء آن نيز به درستى روشن نيست . مشهور است كه اين نوع تقسيمبندى ، از آنرو ركوع ناميده شده كه نمازگزار بعد از تلاوت سورهء حمد ، چند آيهاى را كه مضمون واحدى دارد ، تلاوت مىكند و به ركوع مىرود ( البته بر اساس فقه اهل سنت و قول غيرمشهور نزد شيعه ) . هر چند نام ركوع اين گفته را تأييد مىكند ، دليل و مدرك
--> ( 1 ) - مختار الصحاح ، ص 233 : « الركوع : الانحناء »